Nagele het toonbeeld van het Nieuwe Bouwen

Wie aan de wederopbouw denkt, denkt aan Rotterdam. Maar verspreid over Nederland werden verschillende dorpen en steden herbouwd en opnieuw ingericht. Veel van die steden hadden al plannen voor vernieuwing klaarliggen. Zo ook voor Nagele, maar na de oorlog werd dat plan aangepast en werd Nagele het toonbeeld van het Nieuwe Bouwen.

Hoewel Nagele een volledig nieuw dorp is, gebouwd op grond die vóór de oorlog nog Zuiderzee was, bestond de naam Nagele al eeuwen eerder. Tot omstreeks 1300 lag tussen Schokland en Urk een eilandje met die naam. Het was niet meer dan een kerk en wat huizen, maar verdween na een zware storm in de golven. Na de aanleg van de Afsluitdijk in 1932 en de drooglegging van de Noordoostpolder in 1942 ontstond het huidige Nagele.

De eerste plannen voor het dorp Nagele verschilden niet veel van de andere dorpen in de Noordoostpolder, die veelal in de stijl van de Delftse School werden gebouwd. Pas na de oorlog kwam er een omslag en werd besloten Nagele te bouwen volgens de principes van het Nieuwe Bouwen. Deze architectuurstroming kenmerkt zich door functionaliteit, licht, lucht en ruimte. Veel glas, strakke lijnen en vooral: gericht op een moderne en ideale leefomgeving voor de bewoner.

En juist dat rijtje licht, lucht ruimte zie je vrijwel meteen als je Nagele inrijdt. Het dorp is ontworpen door een kleine twintig architecten inclusief een landschapsarchitecte. Zodra ik de Ring passeer, herken ik de bijzondere bouwstijl in alles wat ik zie. Zelfs in de bomenrijen van Mien Ruys.

Maar ik zie ook de verpaupering van een kerk, Nagele had van oorsprong vier kerken, verzuiling ten top. Ik herken de bouwstijl in de grote ramen die de school rijk is en in de gevelbankjes van Rietveld. Zo’n typisch rijtjeshuis wat iedereen kent.

Een andere kerk is nog wel in gebruik. Bij de entree loop je de poort onder de klokkentoren door. Ook in het gebouw loop je niet meteen de kerk in, dat gaat geleidelijk maar als ik door een ander raam kijk, zie ik de kerk alsnog.
Even later kijk ik uit over het straatje bij de patatzaak, ook hier herken ik de Wederopbouwarchitectuur van de Rotterdamse Lijnbaan. Niet gek want Van den Broek & Bakema ontwierpen beide winkelgebieden. Want hoewel zo’n winkelpromenade zeer bijzonder was in die tijd, zat er naast wederopbouwen dus wel degelijk een bouwstijl in.

Ook in Nagele staan de meeste winkels leeg. En daarmee zijn we terug in de huidige tijd, ook dit dorp heeft last van schaalvergroting, bedenk ik, als een bestelbus de wijk inrijdt. Winkels staan leeg, de mooie vitrines gevuld met stof of vulling. Met een laatste blik op de zo iconische klok zie ik dat het de hoogste tijd is. Maar nog steeds niet om naar huis te gaan.